Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 1 - Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội sáng 19/8

Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước phải thực chất, phân cấp phải đi đôi với kiểm soát và trách nhiệm

Đồng tình với sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ và Bộ Tài chính trong thời gian ngắn đã khẩn trương hoàn thiện dự thảo, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi và rà soát các quy định pháp luật liên quan, đại biểu Tô Huy Vũ nhấn mạnh việc hợp nhất luật phải mang tính thực chất chứ không chỉ dừng ở việc ghép cơ học các quy định. Đại biểu cho rằng, một số bất cập đã được cơ quan soạn thảo nhận diện nhưng chưa được xử lý triệt để trong dự thảo.
Cụ thể, đại biểu đề nghị phải có cơ chế để Quốc hội tiếp tục nắm và giám sát các dự án lớn sử dụng ngân sách Trung ương; làm rõ sự khác biệt trong thẩm quyền quyết định ngân sách giữa Trung ương và địa phương. Trong khi Quốc hội quyết định tổng mức vốn và phân bổ đến bộ, ngành, địa phương thì tại địa phương, HĐND quyết định đến từng danh mục dự án và mức vốn.

Đại biểu Tô Huy Vũ phát biểu 

Một nội dung được các đại biểu nhấn mạnh là phân cấp phải đi liền với kiểm soát để xác định rõ trách nhiệm, không phải phân tán trách nhiệm. Dự thảo đang mở rộng thẩm quyền cho người đứng đầu bộ, ngành và UBND trong việc chuyển nguồn, phân bổ, sử dụng khoản tăng thu cũng như các nguồn dự phòng. Vì vậy, cần quy định rõ tiêu chí xác định nhiệm vụ đột xuất, cấp bách và phạm vi sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính.
Từ thực tế giải ngân vốn đầu tư công còn thấp, đại biểu cho rằng đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc trong quá trình thiết kế cơ chế ngân sách, tránh tình trạng mở rộng thẩm quyền nhưng không đi kèm cơ chế kiểm soát hiệu quả.

Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà điều hành phiên thảo luận tại Tổ 1 sáng 19/8

Tăng tính minh bạch trong công khai ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước

Về công khai ngân sách, các đại biểu cho rằng dự thảo chưa tạo được nhiều chuyển biến rõ nét. Điều 96 chưa quy định cụ thể thời hạn phải công khai đối với từng loại tài liệu ngân sách, trong khi chế tài xử lý vẫn chủ yếu được dẫn chiếu chung sang các quy định pháp luật khác. Đại biểu đề nghị bổ sung thời hạn công khai, chế tài xử lý và trách nhiệm chuyển giao dữ liệu ngân sách, qua đó giúp người dân, cử tri có thể tiếp cận thông tin và cảm nhận rõ hơn tính minh bạch của ngân sách nhà nước.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề cập ba nhóm vấn đề gồm: thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công, tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và quy định chuyển tiếp đối với các dự án đang triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước
Theo quy định hiện hành, UBND cấp xã, phường được giao thẩm quyền điều chỉnh vốn đầu tư công trung hạn và hằng năm giữa các cơ quan, đơn vị, nhiệm vụ, dự án thuộc phạm vi quản lý, với điều kiện không làm thay đổi tổng mức vốn đã được HĐND quyết định. Theo đại biểu, cơ chế này tạo điều kiện để địa phương chủ động điều hành nguồn vốn. Trong thực tế, đối với những dự án gặp khó khăn, có khả năng giải ngân thấp, địa phương có thể chủ động điều hòa, điều chuyển vốn sang các dự án có khả năng giải ngân cao, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ.
Tuy nhiên, dự thảo luật vẫn giữ quy định HĐND quyết định chi tiết danh mục và mức vốn của từng dự án. Đại biểu cho rằng thực tiễn triển khai cho thấy các dự án đầu tư thường xuyên phát sinh những vấn đề cần điều chỉnh như thay đổi kỹ thuật, giải phóng mặt bằng, biến động giá… Nếu mỗi lần điều chỉnh đều phải chờ HĐND họp để quyết định sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân.
Từ đó, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị nghiên cứu tăng cường phân cấp, theo hướng HĐND các cấp quyết định tổng mức, cơ cấu chi đầu tư phát triển và danh mục dự án; đồng thời giao UBND cùng cấp quyết định phân bổ chi tiết và điều chỉnh mức vốn giữa các dự án trên cơ sở danh mục đầu tư công trung hạn đã được HĐND thông qua, sau đó báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất. Theo đại biểu, cách làm này sẽ giúp điều hành ngân sách linh hoạt hơn, đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường phát biểu

Thực tế cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng là một trong những khâu quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến tiến độ triển khai dự án. Mức độ khó khăn phụ thuộc vào quy mô, tính chất dự án, loại đất, nguồn gốc đất cũng như sự đồng thuận của người dân. Trong khi đó, điểm d khoản 1 Điều 61 quy định thời gian thực hiện dự án giải phóng mặt bằng độc lập được tính vào tổng thời gian thực hiện dự án tổng thể. Theo đại biểu, quy định này có thể gây khó khăn cho các dự án xây lắp, bởi tiến độ giải phóng mặt bằng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan và có thể kéo dài.
Vì vậy, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị không tính thời gian thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng độc lập vào tổng thời gian bố trí vốn thực hiện dự án xây lắp tổng thể.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận

Bổ sung quy định chuyển tiếp, bảo đảm các dự án không bị gián đoạn

Về điều khoản chuyển tiếp tại Điều 101, đại biểu cho rằng các quy định trong dự thảo mới tập trung vào quyết toán năm 2026, lập dự toán năm 2027 và kế hoạch tài chính, đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, trên thực tế còn nhiều chương trình, dự án đang ở các giai đoạn khác nhau như chuẩn bị đầu tư, đang thi công, thực hiện thủ tục đấu thầu hoặc đang trong quá trình sắp xếp lại tên gọi, cơ quan chủ quản và chủ đầu tư. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp rõ ràng, theo đó các chương trình, dự án đầu tư công đã được phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và đang triển khai theo quy định của Luật Đầu tư công hiện hành thì tiếp tục được thực hiện, giải ngân và quyết toán theo các quyết định đã được phê duyệt. Đối với trường hợp thay đổi cơ quan chủ quản hoặc chủ đầu tư do sắp xếp tổ chức bộ máy, cũng cần có cơ chế xử lý phù hợp để bảo đảm tính liên tục của dự án, không làm gián đoạn quá trình thực hiện và giải ngân.
Các đại biểu cũng đề nghị rà soát các quy định về hiệu lực và tổ chức thi hành luật. Trong bối cảnh Luật dự kiến có hiệu lực từ năm ngân sách 2027, cần đặc biệt lưu ý sự tương thích với các nghị định liên quan đến phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương, tránh tạo khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển tiếp./.