Tham dự buổi tọa đàm còn có các Uỷ viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách và là thành viên tại Uỷ ban Kinh tế và Tài chính; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc, một số Uỷ ban của Quốc hội; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện lãnh đạo của Hiệp hội, Học viện và một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán.

Cắt giảm tối đa điều kiện kinh doanh, chuyển từ tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Báo cáo tại Tọa đàm, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán Đặng Quyết Tiến nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật xuất phát từ các yêu cầu cấp thiết tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân (yêu cầu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh), cùng Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP đưa “kinh doanh dịch vụ kế toán” ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP nhằm phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm hiệu lực trước ngày 01/3/2027. Về lộ trình triển khai, Dự án Luật được đề xuất xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn và dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Theo Báo cáo của Bộ Tài chính, Luật Kế toán 2015 hiện quy định điều kiện cấp phép hành nghề rất chặt chẽ, dẫn đến số lượng cá nhân và tổ chức được cấp phép rất ít (hiện chỉ có khoảng 525 cá nhân hành nghề tại 191 đơn vị dịch vụ kế toán và 118 doanh nghiệp kiểm toán có cung cấp dịch vụ kế toán). Con số này hoàn toàn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của gần 1,1 triệu doanh nghiệp (trong đó 98% là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ) cùng các hộ kinh doanh và đơn vị kế toán công.

Dự thảo Luật lần này mang tính đột phá khi cắt giảm toàn bộ thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh; không bắt buộc cá nhân phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc kiểm toán viên mới được cung cấp dịch vụ. Hướng đi này phù hợp với thông lệ quốc tế (như các nước EU, OECD, G20). Cá nhân có thể làm việc cho tổ chức dịch vụ kế toán hoặc ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể thuê tổ chức, còn doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh có thể trực tiếp thuê cá nhân, phù hợp với quy định của Bộ luật Lao động. Mở rộng cho các loại hình doanh nghiệp khác như công ty TNHH một thành viên, công ty cổ phần... cũng được phép cung cấp dịch vụ kế toán.

Ông Đặng Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán, Bộ Tài chính trình bày Báo cáo tại Toạ đàm. Ảnh: quochoi.vn

Ngoài ra, bãi bỏ cơ chế cấp phép, kiểm tra trực tiếp ban đầu hay bắt buộc cập nhật kiến thức hằng năm. Thay vào đó, cơ quan nhà nước thực hiện kiểm tra công tác kế toán tại đơn vị khách hàng. Ràng buộc chất lượng dịch vụ sẽ dựa trên chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và uy tín thị trường của bên cung cấp dịch vụ.

Đối với các chứng chỉ kế toán viên/hành nghề kế toán đã được cấp trước ngày 01/03/2027, dự thảo Luật tiếp tục quy định chuyển tiếp cho phép các cá nhân này được dự thi lấy chứng chỉ kiểm toán viên nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng.

Đối với lĩnh vực kiểm toán độc lập, Bộ Tài chính cho biết dự thảo Luật tập trung vào lược bỏ yêu cầu nộp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh/đăng ký doanh nghiệp/đầu tư do các dữ liệu này đã được kết nối, khai thác trực tiếp trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục, rút ngắn thời gian cấp, cấp lại và điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán so với hiện hành.

Cục trưởng Đặng Quyết Tiến nhấn mạnh, phạm vi sửa đổi lần này tập trung đúng và trúng vào việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tuân thủ Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị. Các nội dung vướng mắc cấp bách khác đã cơ bản được tháo gỡ tại Luật số 56/2024/QH15.

Đồng thời, việc thực thi Luật sẽ không làm phát sinh thêm bộ máy hay nguồn nhân lực, tài chính. Việc chuyển hướng quản lý sang hậu kiểm kết hợp với hệ thống cơ quan kiểm tra kế toán sẵn có ở các Bộ, ngành, địa phương vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà không gây ra rủi ro hay bỏ sót đối tượng.

Mở rộng ranh giới thể chế và yêu cầu bảo vệ quyền lợi xã hội

Tại buổi tọa đàm, nhiều chuyên gia đều nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập; đồng thời bổ sung, chia sẻ những góc nhìn toàn diện trong xây dựng chính sách và triển khai thực thi văn bản pháp lý.

Từ góc độ chuyên gia, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển bổ sung thêm yêu cầu về lâu dài cần tính tới việc sửa đổi toàn diện hai luật này để phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Bên cạnh đó, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa đơn vị kế toán và đơn vị cung cấp dịch vụ. Trong khi đó, TS. Lê Đình Thăng, Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành II nhấn mạnh kế toán là hạ tầng thông tin tài chính quốc gia, liên quan trực tiếp tới ngân sách nhà nước, hệ thống thuế và ngân hàng. Trong tài chính công, ngân sách chiếm trên 90–95% lượng thông tin, đòi hỏi dữ liệu kế toán phải có độ tin cậy tuyệt đối để tránh xâm phạm lợi ích nhà nước và các bên liên quan. Đồng thời, cần tạo hành lang để Kiểm toán Nhà nước tập trung kiểm soát vốn, tài sản công, trong khi các công ty kiểm toán độc lập đảm nhiệm báo cáo tài chính của doanh nghiệp, tập đoàn. Ngoài ra, TS. Lê Đình Thăng khẳng định việc thuê dịch vụ kế toán không làm giảm hoặc chuyển giao trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Người đứng đầu vẫn phải chịu trách nhiệm chính trước pháp luật, đồng thời pháp luật phải bổ sung các nghĩa vụ lưu giữ, bảo mật và cung cấp dữ liệu phục vụ công tác hậu kiểm.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Cũng chia sẻ về trách nhiệm pháp lý, đại diện cho cộng đồng hành nghề, Phó Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam Vũ Đức Chính cho rằng, dịch vụ kế toán mang tính đặc thù cao, tác động trực tiếp tới nghĩa vụ thuế, tín dụng và đầu tư nên khi bãi bỏ tiền kiểm, khách hàng dễ chọn dịch vụ dựa trên giá rẻ thay vì chất lượng. Vì vậy, Luật cần tạo môi trường cạnh tranh bằng năng lực và uy tín. Thuê dịch vụ không làm mất trách nhiệm của đơn vị kế toán, nhưng báo cáo do đơn vị ký cũng không loại trừ trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ đối với phần việc thực hiện. Ngoài ra, pháp luật phải quy định rõ thẩm quyền lưu vết, sao vết, bảo mật và bàn giao dữ liệu khi có kiểm tra. Không kiểm tra dàn đều mà dựa trên phân tích dữ liệu để phát hiện rủi ro lan truyền khi một nhà cung cấp phục vụ hàng trăm khách hàng. Đồng thời, cần bổ sung quy định về nhiệm vụ của tổ chức nghề nghiệp trong việc cập nhật kiến thức, đánh giá năng lực tự nguyện và phân bổ nguồn lực công nghệ cho hậu kiểm.

Phó Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam Vũ Đức Chính phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Ông Hoàng Văn Cường (Đại biểu Quốc hội khóa XV, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội), nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, quy trình kế toán hiện nay đang đứng trước bước ngoặt lớn của công nghệ. Đại biểu đề xuất Luật Kế toán phải sửa đổi theo hướng quản trị dựa trên dữ liệu bản chứng, từ dữ liệu mới trích xuất ra hóa đơn, hồ sơ lưu trữ. Bên cạnh đó, không bỏ trống kiểm soát chất lượng vì khách hàng không thể biết năng lực thực sự của bên cung cấp dịch vụ. Do đó, Luật cần thay điều kiện kinh doanh bằng nghĩa vụ hành nghề, tức là bắt buộc công khai đăng ký hành nghề trên Cổng thông tin của Bộ Tài chính; cung cấp bằng chứng về năng lực đào tạo hoặc chứng chỉ bồi dưỡng chuyên môn; bắt buộc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và báo cáo định kỳ kết quả hoạt động cho cơ quan quản lý để nhận diện rủi ro.

Phát biểu kết luận tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sắc bén của các đại biểu. Quan điểm xuyên suốt là hoàn toàn thống nhất với mục tiêu sửa đổi Luật nhằm giảm thiểu rào cản, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường. Tuy nhiên, cần phân định rõ ràng giữa quy định quản lý ngành nghề, điều kiện gia nhập thị trường với các tiêu chuẩn kỹ thuật thực hiện dịch vụ, cơ chế giám sát và trách nhiệm pháp lý sau khi gia nhập.

Việc bãi bỏ các giấy phép hoặc điều kiện kinh doanh không cần thiết là phù hợp với xu thế, nhưng phải được cân nhắc thận trọng. Tuyệt đối không thể đồng thời loại bỏ các tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, cơ chế nhận diện chủ thể và kiểm soát chất lượng khi chưa có công cụ thay thế khả thi và hữu hiệu.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo để tổng hợp, tiếp thu tối đa các đề xuất, hoàn thiện báo cáo thẩm tra trình Quốc hội tại kỳ họp tới, đảm bảo dự thảo Luật vừa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, vừa nâng cao chất lượng quản trị tài chính quốc gia trong kỷ nguyên số.