Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH đã chỉ rõ “quan tâm điều chỉnh thỏa đáng đối với nhóm đối tượng có mức lương hưu thấp và nghỉ hưu trước năm 1995 nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch lương hưu giữa người nghỉ hưu ở các thời kỳ” và Nghị quyết số 69/2022/QH15 của Quốc hội “hỗ trợ thêm đối với người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức hưởng thấp”. Lương hưu được coi là nguồn thu nhập ổn định nhất giúp người lao động yên tâm dưỡng già, bảo đảm tốt hơn cuộc sống độc lập mà không phải phụ thuộc vào con cháu.

Thực tế, tại cơ quan BHXH cơ sở Phúc Yên đang thực hiện quản lý, chi trả cho 9.288 người đang hưởng lương hưu trên địa bàn với số tiền chi trả hằng tháng gần 51 tỷ đồng.

Ảnh: Người hưởng lương hưu nhận lương hàng tháng tại BHXH cơ sở Phúc Yên

Phân tích số liệu thực tế người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng do BHXH cơ sở Phúc Yên đang quản lý cho thấy: Số người hưởng lương hưu trên địa bàn có độ tuổi trên 100 tuổi là 21 người; Số người có độ tuổi từ 90 đến dưới 100 tuổi là 255 người; Số người có độ tuổi từ 80 đến dưới 90 tuổi là 1.360 người; Số người có độ tuổi từ 70 đến dưới 80 tuổi là 3.473 người; Số người có độ tuổi từ 60 đến dưới 70 tuổi là 3.248 người; Số người có độ tuổi từ 46 đến dưới 60 tuổi là 821 người. Người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng trên địa bàn có mức lương bình quân khoảng 5,58 triệu trong đó cao nhất là hơn 22 triệu, thấp nhất là dưới 1 triệu đồng; Số người có mức lương thấp dưới 01 triệu là 238 người, số người có mức lương từ 01 triệu đến dưới 1,5 triệu là 741 người, số người có mức lương từ 1,5 triệu đến dưới dưới mức lương cơ sở (2.340.000 đồng) là 152 người, số người có mức lương từ 2.340.000 triệu đến dưới dưới 2.500.000 đồng là 56 người. Trong số 1.187 người này có 88 người được hưởng lương hưu từ việc tham gia BHXH tự nguyện. Mức lương hưu được xác định dựa trên thời gian công tác thực tế và mức tiền lương tháng trước khi nghỉ việc của người lao động còn thấp, nhất là những người tham gia BHXH tự nguyện.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến mức lương hưu của người lao động thấp trong đó chủ yếu là do mức lương làm căn cứ đóng BHXH thấp (nhất là những người tham gia BHXH tự nguyện), thời gian đóng BHXH ngắn và nhiều người nghỉ hưu trước tuổi. 

Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 162/2026/NĐ-CP về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng theo đó kể từ ngày 01/7/2026 mức lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng tăng thêm 8%. Đặc biệt, người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng sau khi điều chỉnh, có mức hưởng thấp hơn 3.800.000 đồng/tháng thì được điều chỉnh như sau:

Tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng bằng hoặc thấp hơn 3.500.000 đồng/người/tháng;

Tăng lên bằng 3.800.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng cao hơn 3.500.000 đồng/người/tháng nhưng thấp hơn 3.800.000 đồng/người/tháng.

Việc điều chỉnh, tăng tiền lương hưu lên để người hưởng lương hưu bớt đi những khó khăn cũng là cách để tạo thêm động lực, tạo thêm niềm tin của người lao động vào chính sách nhân văn của luật BHXH, nhất là tính hấp dẫn của chính sách lương hưu. Điều này động viên người lao động tiếp tục động lực cống hiến, làm việc cho đến khi hết tuổi lao động, đủ tuổi đời, tuổi nghề, đủ thời gian tham gia, đóng BHXH để làm thủ tục hưởng chế độ hưu trí mà không phải băn khoăn việc nên hay không rút BHXH một lần.

Từ thực tiễn trên chúng tôi xin đề xuất những giải pháp nhằm cải thiện lương hưu của người lao động như sau:

Một là, để cải thiện lương hưu của người lao động chúng ta không thể chỉ trông chờ vào mức điều chỉnh tăng lương hưu hàng năm, vấn đề quan trọng đặt ra vẫn phải có lộ trình điều chỉnh tăng mức đóng, giúp người tham gia BHXH ở lại hệ thống cho đến khi hết tuổi lao động. Hiện nay, mức lương làm căn cứ đóng BHXH trung bình của người lao động trên địa bàn cơ sở Phúc Yên đang quản lý khoảng 7,3 triệu đồng/người/tháng. Như vậy, khi nghỉ hưu thì mức lương hưu sẽ thấp. Mức lương tham gia BHXH phải được xây dựng trên cơ sở ngày càng tính đúng, tính đủ hao phí sức lao động, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cần thiết hợp lý và nâng dần phù hợp với tốc độ mất giá của tiền tệ, độ trượt giá các chi phí hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng và sự cải thiện mặt bằng chất lượng sống chung của xã hội. Đây là giải pháp hiệu quả và bền vững nhất.

Hai là, với quy định giảm dần số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí theo quy định hiện hành là 15 năm, hướng tới còn 10 năm với mức hưởng được tính toán phù hợp đảm bảo cho người hưởng lương hưu có mức lương đủ sống. Với quy định này tạo điều kiện cho người lao động có số năm tham gia BHXH ngắn hơn hoặc người lao động đã cao tuổi nhưng có số năm tham gia BHXH dưới 20 năm mà vẫn có thể đủ điều kiện được hưởng lương hưu nhằm hạn chế tình trạng lựa chọn hưởng BHXH một lần. Hiện nay theo quy định của Luật BHXH năm 2024 có một số thay đổi về chính sách lương hưu. Theo đó BHXH gồm năm loại hình gồm: Trợ cấp hưu trí xã hội, BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm hưu trí bổ sung. Luật BHXH 2024 quy định chế độ hưu trí bổ sung loại hình bảo hiểm do người sử dụng lao động và người lao động tự nguyện thỏa thuận, không giới hạn mức đóng. Khoản đóng góp vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được quản lý theo từng tài khoản hưu trí cá nhân. Hoạt động quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung thực hiện theo nguyên tắc công khai, minh bạch và phải bảo đảm đầu tư theo đúng quy định của pháp luật. Mức chi trả bảo hiểm hưu trí bổ sung được xác định trên cơ sở số dư tài khoản hưu trí cá nhân tại thời điểm chi trả, được tích lũy thông qua hoạt động đầu tư quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung theo nguyên tắc thị trường.

Ba là, người lao động sau 12 tháng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện và có thời gian đóng BHXH chưa đủ 15 năm mà người lao động có yêu cầu thì được giải quyết một lần nhưng tối đa không quá 50% tổng thời gian đã đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Thời gian đóng BHXH còn lại được bảo lưu để người lao động hưởng chế độ BHXH khi đủ tuổi nghỉ hưu thì lương hưu mới cao. Hiện nay có khá nhiều người lao động nhất là lao động trẻ khi được tư vấn không nhận BHXH một lần thì cho rằng: “chúng em còn trẻ, còn thoải mái đủ điều kiện tham gia BHXH để hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động cho nên bây giờ cần tiền cứ rút BHXH một lần đã”. Đây là một thực trạng phản ánh gần 74% số người nhận BHXH một lần tại BHXH cơ sở Phúc Yên trong năm 2025 có thời gian tham gia BHXH từ 01 năm đến dưới 10 năm. Những người đã có thời gian tham gia từ đủ 15 năm trở lên thì không được giải quyết BHXH một lần, trừ trường hợp đặc biệt.

Bốn là, cơ quan BHXH và các cơ quan truyền thông cần đẩy mạnh tuyên truyền hơn nữa giúp người lao động hiểu rõ về những thiệt thòi khi lựa chọn hưởng BHXH một lần. Đẩy mạnh tuyên truyền với những hình thức đa dạng, đổi mới, linh hoạt để người lao động không lựa chọn hưởng BHXH một lần vì như vậy đã tự tước đi quyền an sinh cơ bản của bản thân. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần có giải pháp hỗ trợ cho các doanh nghiệp ổn định, vượt qua giai đoạn khó khăn và hỗ trợ cuộc sống cho người lao động để họ không có ý định lựa chọn hưởng BHXH một lần. Đây là “chìa khóa” để cải thiện lương hưu của người lao động.

Năm là, điều chỉnh tăng lương hưu cho tất cả những người có mức lương hưu dưới 03 triệu đồng/tháng lên mức 03 triệu đồng/tháng để thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với họ, tạo sự tin tưởng vào chế độ đãi ngộ của Nhà nước đối với quá trình công tác, cống hiến trước đây của người lao động và hơn hết là tính hấp dẫn của Luật BHXH, coi đó là giải pháp thiết thực nhất để vận động, tạo sức hút nhằm giúp người lao động yên tâm tham gia BHXH ổn định, lâu dài, góp phần phát triển bền vững hệ thống an sinh xã hội./.